Energiebesparingsplicht 2026: wie valt eronder en wat moet u doen?

Laatst bijgewerkt: november 2026

De energiebesparingsplicht geldt voor elke bedrijfslocatie die per jaar 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m3 aardgas(equivalent) of meer verbruikt. U moet dan alle energiebesparende maatregelen nemen die zich binnen vijf jaar terugverdienen, en daarover eens in de vier jaar rapporteren bij RVO. De volgende uiterste rapportagedatum is 1 december 2027.

Dat klinkt ver weg, maar 2027 wordt druk: een nieuwe Erkende Maatregelenlijst, een nieuw loket en waarschijnlijk een strengere energiebesparingsplicht. Wie nu begint, heeft er het minste last van.

Valt uw bedrijf onder de energiebesparingsplicht?

De toets gaat per locatie, niet per bedrijf. Twintig filialen van elk 30.000 kWh vallen er dus niet onder; één groothandel met 60.000 kWh wel. Het gaat om het totale energiegebruik van een representatief kalenderjaar: proces, faciliteiten en gebouw samen. Ook stroom uit eigen zonnepanelen telt mee als u die zelf op de locatie verbruikt, net als de brandstof van heftrucks die op het terrein rijden. Doorverkochte energie en brandstof van bestelbussen die de weg op gaan tellen niet mee.

Woonfuncties en gebouwen die maximaal twee jaar in gebruik zijn, vallen erbuiten. Twijfelt u, dan geeft de Wetchecker energiebesparing van RVO in een paar minuten uitsluitsel.

De erkende maatregelenlijst en de vijfjaarsregel

De kern van de energiebesparingsplicht is simpel: elke maatregel die zich in vijf jaar of minder terugverdient, moet u uitvoeren. De plicht gaat inmiddels niet alleen over besparen. Ook het opwekken van hernieuwbare energie (tot uw eigen jaarverbruik) en het overstappen naar een energiedrager met minder CO2-uitstoot vallen onder de plicht. Vandaar de officiële naam in het Besluit activiteiten leefomgeving: de plicht ter verduurzaming van het energiegebruik.

Zodat niet elke ondernemer zelf hoeft te rekenen, publiceert de overheid per sector een erkende maatregelenlijst (EML). Daarop staan maatregelen waarvan vaststaat dat ze binnen vijf jaar rendabel zijn. Voert u alle toepasselijke maatregelen van de EML uit, of een gelijkwaardig alternatief dat minstens zoveel bespaart, dan voldoet u. U mag een maatregel ook overslaan als u aantoont dat de terugverdientijd in uw situatie langer is dan vijf jaar.

Let wel op één valkuil. Die terugverdientijd berekent u met een wettelijk vastgelegde methode en wettelijk vastgelegde energieprijzen, niet met het tarief op uw eigen energierekening. Wie een gunstig vast contract heeft, kan dus niet zomaar stellen dat LED-verlichting zich voor hem niet terugverdient. Volgt u de EML helemaal niet, dan moet u met een eigen onderzoek aantonen dat u alle maatregelen tot vijf jaar terugverdientijd hebt genomen. Dat is in de praktijk veel meer werk.

Informatieplicht energiebesparing: rapporteren via het eLoket

Wie onder de energiebesparingsplicht valt, moet eens in de vier jaar laten zien wat er is gedaan. Dat heet de informatieplicht energiebesparing. U meldt per locatie en per maatregel van de EML of u die hebt uitgevoerd, niet hebt uitgevoerd of een alternatief hebt gekozen. Dat gaat via het eLoket in Mijn RVO, met eHerkenning niveau 2+. Een adviseur mag dat voor u doen; de verantwoordelijkheid blijft bij u. Gebouwmaatregelen zoals isolatie vallen altijd onder de informatieplicht, ook als u voor uw processen een onderzoeksplicht hebt.

De vorige deadline was 1 december 2023. De volgende uiterste datum is volgens RVO 1 december 2027. Het nieuwe rapportageloket gaat naar verwachting in april 2027 open. Hebt u de rapportage over 2023 nooit ingediend? Dien die dan alsnog zo snel mogelijk in; dat is ook het advies van RVO zelf.

Voor gebouwmaatregelen is meestal de eigenaar plichtig, voor procesmaatregelen de partij die de activiteiten uitvoert. Huurt u, dan loopt de energiebesparingsplicht dus vaak via twee partijen. Voor locaties die op 1 december 2023 al een informatieplicht hadden, blijft door het overgangsrecht van de Omgevingswet tot 1 december 2027 formeel de drijver van de inrichting verantwoordelijk.

Onderzoeksplicht energiebesparing voor grootverbruikers

Verbruikt een locatie 10 miljoen kWh elektriciteit of 170.000 m3 aardgas(equivalent) of meer, en zit u in een branche waarvoor het Rijk de milieuregels bepaalt, dan geldt de onderzoeksplicht energiebesparing. De EML-systematiek vervalt dan voor uw activiteiten. In plaats daarvan levert u een uitgebreid onderzoeksrapport aan: een energiebalans, een analyse van onbenutte warmtestromen, een isolatiescan, een analyse van elektromotoren vanaf 15 kW, een inventarisatie van CO2-reducerende maatregelen met hun terugverdientijd en een uitvoeringsplan. Ook dat rapport dient u eens in de vier jaar in via Mijn RVO. Grote ondernemingen hebben daarnaast de aparte EED-auditplicht.

Wat is er veranderd en wat staat er voor 2027 op stapel?

Sinds de Omgevingswet staat de energiebesparingsplicht niet meer in het Activiteitenbesluit, maar in artikel 5.15 van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) voor activiteiten en in artikel 3.84 van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) voor gebouwen. Inhoudelijk is de plicht breder dan veel ondernemers denken: hij omvat nu ook hernieuwbare opwek en de overstap naar een schonere energiedrager, en zelf opgewekte energie telt mee voor de drempel. Het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) zet de regels per artikel op een rij.

Voor 2027 ligt een ontwerpbesluit bij de Tweede en Eerste Kamer (voorhang sinds 1 september 2026). Belangrijkste voorstel: de terugverdientijd gaat van vijf naar zeven jaar. Daarmee worden meer maatregelen verplicht. De ondergrenzen van 50.000 kWh en 25.000 m3 blijven gelijk; een eerder geopperde verhoging naar 100.000 kWh zit niet in het voorstel. Verder wordt de onderzoeksplicht beperkt tot complexe en industriële activiteiten. Beoogde ingangsdatum is 1 juli 2027. Dit is allemaal nog een voorstel. Volg de tijdlijn op IPLO voor de actuele stand.

Tegelijk wordt de EML herzien. RVO verwacht de voorgenomen nieuwe lijst in januari 2027 te publiceren en de definitieve versie rond mei 2027 in de Staatscourant. Dat is krap voor een deadline van 1 december 2027, en precies daarom is wachten geen goed plan.

Handhaving: wat gebeurt er als u niets doet?

Het bevoegd gezag is in de meeste gevallen de gemeente, bij complexe bedrijven de provincie. In de praktijk doet de omgevingsdienst het werk: die beoordeelt rapportages, vraagt om aanvulling en komt langs. Constateert de toezichthouder dat u niet rapporteert of verplichte maatregelen laat liggen, dan volgt meestal eerst een waarschuwing met een hersteltermijn. Gebeurt er daarna nog niets, dan kan een last onder dwangsom volgen: u moet de overtreding binnen een termijn beëindigen, anders verbeurt u geld. Blijft het daarna stil, dan kan het bevoegd gezag een hogere dwangsom of bestuursdwang inzetten.

Eerlijk is eerlijk: de pakkans verschilt per regio. Toch is negeren onverstandig. Omgevingsdiensten gebruiken de rapportages om te kiezen waar ze toezicht houden, en een locatie die twee rondes op rij ontbreekt, valt op.

Energielabel C voor kantoren staat er los van

Hebt u een kantoorgebouw, dan geldt daarnaast de eis dat het pand minimaal energielabel C heeft. Zonder dat label mag het gebouw niet meer als kantoor worden gebruikt; kantoren kleiner dan 100 m2 en monumenten zijn uitgezonderd. Gemeenten en omgevingsdiensten controleren ook dit. Het label en de energiebesparingsplicht overlappen deels, want isolatie en een zuinige installatie helpen voor beide. Toch is label C geen vrijbrief: ook met een C-label moet u de EML-maatregelen uitvoeren. Meer over de combinatie leest u in ons artikel over verduurzamen van uw bedrijfspand, met subsidies en regels.

Rekenvoorbeeld: kantoor met 120.000 kWh

Neem een kantoor van een middelgrote dienstverlener met 120.000 kWh stroom per jaar. Ruim boven de drempel dus. Een rondgang langs de EML voor kantoren levert in zo’n pand vaak dezelfde kandidaten op. We rekenen met een aanname van € 0,22 per kWh inclusief belastingen en indicatieve investeringen. Wat verplicht is, bepalen de wettelijke rekenprijzen.

Het verbruik zakt van 120.000 naar 82.000 kWh, bijna een derde minder. Het pand blijft boven de drempel, dus de energiebesparingsplicht blijft gelden. Bij een groothandel zitten de grote posten vaak in koeling en laaddocks, maar de rekensom is dezelfde.

Zonnepanelen zijn een apart verhaal. Zonder salderen kan de terugverdientijd voor bedrijven flink oplopen, en of panelen onder de verplichting vallen hangt dus sterk van uw situatie af. Rekenvoorbeelden vindt u in ons stuk over zakelijke zonnepanelen zonder salderen. Voor de financiering kunt u kijken naar de MKB Energiebesparingslening, die volgens RVO tussen € 10.000 en € 250.000 per locatie biedt, ook voor verplichte maatregelen.

Stappenplan voor de energiebesparingsplicht

1. Haal per locatie het jaarverbruik van stroom, gas en overige brandstoffen op bij uw leverancier of netbeheerder, inclusief eigen opwek die u zelf verbruikt.
2. Doe de Wetchecker energiebesparing van RVO om te zien welke plichten gelden: informatieplicht, onderzoeksplicht en/of EED-auditplicht.
3. Loop de EML voor uw sector door en noteer per maatregel: uitgevoerd, niet van toepassing, alternatief of nog te doen.
4. Spreek met de verhuurder af wie welke maatregel betaalt en rapporteert, als u huurt.
5. Plan en voer de openstaande maatregelen uit, liefst ruim voor 2027.
6. Regel eHerkenning niveau 2+ met de juiste machtiging en dien de rapportage in zodra het nieuwe eLoket opengaat, uiterlijk 1 december 2027.

Wie het verbruik per installatie inzichtelijk heeft, kan stap 3 veel sneller afronden. Een goed energiemanagementsysteem voor uw bedrijf laat ook zien waar verspilling zit die op geen enkele lijst staat.

Veelgestelde vragen over de energiebesparingsplicht